Home / Văn mẫu / Văn mẫu lớp 11 mới nhất / Phân tích bài thơ Chạy giặc của Nguyễn Đình Chiểu

Phân tích bài thơ Chạy giặc của Nguyễn Đình Chiểu

Đề bài: Phân tích bài thơ Chạy giặc của Nguyễn Đình Chiểu

Bài làm

Có những tác phẩm văn chương bất tử khi nó trở thành chứng nhân lịch sử, nó gắn liền với nỗi vui, buồn của một dân tộc. Bài thơ “Chạy giặc” là một bài thơ mang ý nghĩa như vậy.

Năm 1859, thực dân Pháp tấn công thành Gia Định. Trước họa xâm lăng, Nguyễn Đình Chiểu đã viết bài thơ “Chạy giặc” . Bài thơ viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, phản ánh nỗi đau thương của dân tộc, căm thù lên án tội ác quân Pháp xâm lược và thể hiện lòng thương xót nhân dân:

 “Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây, 

Một bàn cờ thế phút sa tay”

Các từ ngữ: “vừa nghe tiếng súng Tây” “phút sa tay” làm nổi bật thời gian, sự việc diễn ra bất ngờ, nhanh chóng và nói lên nỗi kinh hoàng của nhà thơ, của nhân dân khi thành Gia Định bị giặc Tây nổ súng đánh chiếm. “Một bàn cờ thế” là một ẩn dụ, cách nói ước lệ, hàm súc về một cục diện chiến trường, một tình thế chiến tranh thời ấy

Hai câu thực 3,4 tả cảnh chạy loạn, chạy giặc trong nỗi kinh hoàng của nhân dân. Các từ ngữ: “bỏ nhà”, “lơ xơ chạy”, “mất ổ”, “dáo dát bay” đặc tả sự tan nát, hoảng sợ, hãi hùng. Nhà thơ lấy thế giới con người là “lũ trẻ”, lấy thế giới thiên nhiên là “lũ chim”, hai hình ảnh ấy điển hình cho nỗi đau thương của nhân dân trước thảm họa đất nước quê hương bị xâm lược: 

“Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy,

Mất ổ đàn chim dáo dát bay “

Xem thêm:  So sánh tài sắc của Thúy Vân và Thúy Kiều trong đoạn trích “Chị em Thúy Kiều”

Phép đảo ngữ đặt vị ngữ trước chủ ngữ để nhấn ý các chữ “bỏ nhà” và “mất ổ” tạo nên nỗi ám ảnh bi thương về cảnh chạy giặc của dân lành.

Hai câu luận 5,6 đối nhau làm hiện lên hai cảnh tang thương điêu tàn nơi Bến Nghé và Đồng Nai. Gần 200 năm về trước, Bến Nghé đã là cảnh đô hội, sầm uất, trên bến dưới thuyền buôn bán tấp nập. Đồng Nai là vựa lúa miền Nam. Thế mà chỉ trong chốc lát đã bị giặc Pháp bắn giết, đốt phá, cướp bốc rất dã man. Tài sản của nhân dân đã bị chúng cướp phá sạch sành sanh “tan bọt nước”. Nhà cửa, phố phường, làng xóm của đồng bào ta bị quân xâm lược đốt phá tan hoang. Lửa khói ngút trờỉi bao phủ một vùng rộng lớn “nhuốm màu mây”. Nhà thơ tả ít mà gợi nhiều. Chỉ bằng hai hình ảnh so sánh rất chọn lọc, đối nhau: “của tiền tan bọt nước”, “tranh ngói nhuốm màu mây” đã căm thù lên án tội ác tày trời của quân xâm lược. Nỗi đau đớn và căm thù chứa đầy vần thơ của tác giả.

phan tich bai tho chay giac cua nguyen dinh chieu - Phân tích bài thơ Chạy giặc của Nguyễn Đình Chiểu
Phân tích bài thơ Chạy giặc
Hai câu kết, cảm xúc nghẹn lại bỗng trào lên, biểu lộ một tâm trạng đau đớn, lo âu. Lo âu cho tính mạng và tài sản của nhân dân ta đang bị giặc Pháp bắn giết, cướp phá dã man. Lo âu cho vận mệnh đen tối của đất nước. Câu hỏi tu từ thể hiện tình thương xót nhân dân đau khổ trước họa xâm lăng:

“Hỏi trang dẹp loạn rày đâu vắng,

Nỡ để dân đen mắc nạn này?”

“Chạy giặc” là bài ca yêu nước thể hiện sâu sắc lòng căm thù giặc Phấp và nói lên tình thương xót nhân dân trước họa xâm lặng. Những cảnh mà nhà thơ nghe thấy (tiếng súng Tây), nhìn thấy, cảm thấy lũ trẻ lơ xơ chạy, đàn chim dáo dát bay, của tiền tan bọt nước, tranh ngói nhuốm màu mây) là những chi tiết nghệ thuật rất hiện thực mang giá trị lịch sử sâu sắc. Bài thơ “Chạy giặc” là một chứng tích về tội ác giặc Pháp trong những ngày tháng đầu chúng xâm lược đất nước ta.

Xem thêm:  Dàn ý bài phân tích thái độ của nhân vật Huấn Cao đối với viên quản ngục

Ngôn ngữ hàm súc, nghiêm trang, chứa chan tình cảm, bài thơ thể hiện tâm hồn trung nghĩa của Nguyễn Đình Chiểu. Nó cho thấy tính mẫn cảm chính trị của nhà thơ yêu nước “đám mấy thằng gian bút chẳng tà”. Với ông, “thơ là súng là gươm”. 

Nhà thơ chất vần bằng một giọng châm biếm vừa mỉa mai "hỏi trang dẹp loạn" vừa xót xa chua chát "nỡ để dân đen" hằng kiêu câu hỏi "rày đâu vắng"… Nhưng để hỏi ai ? Hỏi các nghĩa sĩ cứu nước chăng ? Họ đang ra sức lập các bè cản trên những sông rạch Nam bộ để chặn buớc tiến của quân giặc. Vậy thì đó có thể là câu hỏi dùng để hỏi các quan tướng triều đình hèn nhát đang chủ trương "chiến không bằng hòa" như khâm sai đại thần Nguyễn Bá Nghi. Thực ra đây là một thái độ phê phán oán trách vừa thất vọng vừa bất bình trước những kẻ đang tâm thờ ơ, thậm chí quay lưng trước nỗi đau của đám "dân đen". Cậu thơ cũng là tiếng kêu cứu, là nỗi mong chờ khắc khoái của người dân đang mắc nạn" và cũng là tiếng kêu được thốt lên từ trái tim đang rỉ máu của nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu. Phải chăng ông đang trông ngóng chờ đợi những bậc anh hùng, hào kiệt hãy mau chóng ra tay giúp nước giúp đời để nhân dân thoát khỏi cảnh lầm than này.

Xem thêm:  Phân tích nhân vật chị em Liên

Bài thơ được viết theo thể thơ Đường thất ngôn bát cú, hình ảnh trong thơ rất cụ thể, sinh động từng câu chữ để thể hiện cả niềm đau nổi thương câm sâu sắc của nhà thơ đối với cảnh chạy giặc khốn khố của nhân dân. Qua đây ta còn thấy lòng căm thù giặc của tác giả như đang ngùn ngụt bốc cao trứớc sự tàn phá giết hại nhân dân của quân thù. Tuy không nhìn thấy bằng mắt, Nguyễn Đình Chiểu đã nhìn thây tất cả bằng trái tim yêu thương của mình. Không trực tiếp được cầm súng gươm giết giặc, nhà thơ cũng đã góp phần mình trong cuộc chiến chống Pháp bằng những vần thơ ông quả là "nhà thơ giết giặc bằng ngói bút".

"Chạy giặc" là một trong những bài thơ mang bản sắc riêng của Nguyễn Đình Chiểu chỉ với tám câu cô đọng súc tích, bài thơ đã khắc sâu được dấu ấn đau thương của một thời lịch sử làm rung động lòng người bởi tình thương nỗi đau càng căm hận. Hiểu sâu bài thơ, hiểuu được giá trị thẩm mĩ của nó, ta mới nhận thấy được tài năng của Nguyễn Đình Chiểu, ta mới cảm nhận được tấm lòng yêu nước thương dân của nhà thơ. Thật đáng trân trọng biết bao tình cảm của tác giả trang trải qua từng dòng thơ trong bài "Chạy giặc".

Lưu Nguyễn

Check Also

thuvienbaitap img - Soạn bài thơ Thương vợ của Trần Tế Xương.

Soạn bài thơ Thương vợ của Trần Tế Xương.

Đề bài: Soạn bài thơ Thương vợ của Trần Tế Xương. TIỂU DẪN Tác giả …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *